Rabini i cadycy
Z Strona o Żydach lubelskich
Urzędowi rabini Lubelskiego Okręgu Bóżniczego w latach 1821-1914.
Jehoszua Heszel Tarnopoler - rabin lubelski w latach 1819-1829. Zrezygnował ze swojego stanowiska z powodu konfliktu z członkami Dozoru Bóżniczego.
Meszullam Zalman Aszkenazy - rabin lubelski w latach 1829-1843. Przed 1829 r. członek lubelskiego rabinatu i sędzia w sądzie rabinackim, bejt-dinie. Przed objęciem stanowiska rabina lubelskiego był kupcem w Kazimierzu Dolnym. Pochodził ze znanego rabinackiego rodu Aszkenazych i Orensztajnów, którzy w XVIII w. sprawowali funkcje rabinów w Amsterdamie i Lwowie. Zmarł w Lublinie w 1843 r. i pochowany został na Nowym Cmenatrzu żydowskim przy ul. Walecznych (ówcześnie przy ul. Franciszkańskiej). Jego nagrobek nie zachował się.
Dow Berisz Aszkenazy - rabin lubelski w latach 1843-1853. Bratanek rabina Meszullama Zalmana Aszkenazego. Przed objęciem funkcji w Lublinie był podrabinem i sędzią w bejt-dinie w Łucku na Wołyniu, gdzie jego ojciec i zarazem brat Meszullama Zalmana pełnił funkcję głównego rabina oraz rabinem w Słonimie na Białorusi. Zmarł w Lublinie w 1853 r. i pochowany został na Nowym Cmentarzy żydowskim. Jego nagrobek nie zachował się.
Joszua Heszel Aszkenazy - rabin lubelski w latach 1853-1867. Syn rabina Meszullama Zalmana Aszkenazego. Przed przybyciem do Lublina pełnił jakieś funkcje rabinackie w Dubnie na Wołyniu oraz był rabinem urzędowym w Grodnie na Białorusi. Wybitny talmudysta oraz jednocześnie przywódca duchowy, moralny i polityczny lubelskich Żydów. W okresie 1861-1862 poparł wzorem nadrabina warszawskiego Dow-Bra Majzelsa poparł manifestacje patriotyczne w Królestwie Polskim, jednakże w momencie wybuchu Powstania Styczniowego odżegnał się od jego wypadków, a nawet potępił je, wzywając swoich współwyznawców do pozostania lojanlymi w stosunku do władz rosyjskich. Za swoją lojalną postawę otrzymał carski medal. Zmarł w Lublinie w 1867 r. i został pochowany na Nowym Cmentarzu żydowskim. Została po nim pamięć wybitnego talmudysty i przywódcy żydowskiego - sztadlana. Był dziadkiem wybitnego historyka polsko-żydowskiego, Szymona Aszkenazego. Jego nagrobek nie zachował się.
Szneur Zalman Fradkin Lader - rabin lubelski w latach 1867-1892. Przed przybyciem do Lublina pełnił funkcję rabina duchownego w Połocku, w guberni witebskiej. Wybitny talmudysta i autorytet religijno-prawny na terenie całej guberni lubelskiej. Niejednokrotnie rozstrzygał spory religijne w różnych gminach żydowskich na terenie Lubelszczyzny, czym naraził się lubelskim Żydom i władzom rosyjskim. W 1892 r. zrezygnował ze swojej funkcji w Lublinie z powodu konfliktów z miejscowymi Żydami oraz władzami gubernialnymi. Wyemigrował do Palestyny, gdzie zmarł w 1893 r.
Hillel Arie Libszyc - rabin lubelski w latach 1892-1907. Pochodził z Połągi na Litwie, gdzie otrzymał gruntowne wykształcenie, również świeckie. Przed otrzymaniem "semichy", czyli uprawnień rabinackich, ukończył świeckie, rosyjskie Gimnazjum Nikołajewskie w Libawie, w Kurlandii (dzisiejsza Łotwa). świeckie wykształcenie dał również swoim synom, jednakże poszli oni w ślady swojego ojca: Chaskiel Libszyc piastował stanowisko rabina w Kaliszu, Eliazar Libszyc był rabinem w Zduńskiej Woli, a Jakub Libszyc w Koninie. Przed objęciem stanowiska w Lublinie był podrabinem w Suwałkach. W Lublinie dał się poznać jako wybitny talmudysta i autor komentarzy do "Hoszen-Hamiszpat". Dzieła jego noszą tytuł "Bet-Hilel". Cieszył się wybitnym uznaniem zarówno pomiędzy Żydami, jak i Chrześcijanami. Zmarł w Lublinie w 1907 r. Pochowany został na Nowym Cmentarzu żydowskim. Jego nagrobek nie zachował się.
Eliasz Klatzkin - rabin lubelski w latach 1909-1925. Przed przybyciem do Lublina był rabinem w Berezie Kartuzkiej na Polesiu i Mariampolu na Litwie. Zwolennik religijnego syjonizmu. Jeszcze w Mariampolu związał się z ruchem Mizrachi - religijnym syjonizmem. Rabin Klatzkin był jednym z pierwszych uczestników Kongresu Syjonistów w Rosji. Jego synem był Jakub Klatzkin, wydawca organu Organizacji Syjonistycznej, "Die Welt" w latach 1909-1911, jeden z najważniejszych ideologów syjonizmu w okresie międzywojennym. Pojawienie się rabina Klatzkina w Lublinie wywołało wielkie spory pomiędzy miejscowymi Żydami. Przeciwko Klaztkinowi wystąpili zasymilowani Żydzi lubelscy, którzy zarzucali mu zaangażowanie się w niedozwolony rosyjskim prawem syjonizm. Rabinem lubelskim został dzięki poparciu religijnych Żydów i wsparciu rosyjskiego gubernatora. W Lublinie rabin Eliasz Klatzkin dał się poznać jako wielki autorytet religijny i moralny. Wielu rabinów polskich zwracało się do niego z zapytaniami w kwestiach religijnych i moralnych. Rabin Klatzkin przewodził w okresie I wojny swiatowej także prowincjonalnym rabinom z terenu Lubelszczyzny. W 1925 r. zrezygnował ze swojej funkcji w Lublinie i wyemigrował do Palestyny, gdzie zmarł w 1932 r.
Cadycy lubelscy z rodu Eigerów w latach 1850-1914.
Jehuda Lejb Eiger (zwany Jehuda Lejb z Lublina) - pochądzący z rabinackiego rodu, przeciwnego chasydyzmowi. Był wnukiem Akivy Ben Mosze Eigera, poznańskiego rabina, zwanego Gaonem z Poznania oraz synem Salomona Eigera, rabina w Kaliszu i Poznaniu. Nauki pobierał w jesziwie cadyka z Góry Kalwarii, Izaaka Meira Altera, a następnie był uczniem Menachema Mendla Morgenszterna, cadyka z Kocka oraz Mordechaja Josefa Leinera z Izbicy (obydwaj byli uczniami Jakuba Icchaka Horowitza-Szternfelda - "Widzącego z Lublina"). Od 1854 r. przejął w Lublinie uczniów rebe Leinera z Izbicy, przewodząc im jako lubelski cadyk. Od 1851 r. był oficjalnym członkiem lubelskiego rabinatu, a w latach 1852-1853 sprawoał jednocześnie funkcję rabina w Poznaniu. Po śmierci Menachema Mendla Morgenszterna z Kocka stał się niekwestionowanym przywódcą lubelskich chasydów na Lubelszczyźnie. Zmarł w 1888 r. otoczony szacunkiem ogółu lubelskich Żydów. O jego wpływie na lubelskich Żydów z podziwem pisali również Polacy. Pochowany został na Nowym Cmentarzu żydowskim. Nad jego grobem wzniesiono ohel, którego fragmenty zachowały się do naszych czasów. Ostatnio ohel Jehudy Lejba Eigera został odbudowany, chociaż pomiędzy największymi cadykami jest on uznawany tylko za lokalnego rebe.
Abraham Eiger - cadyk lubelski w latach 1882-1914, najstarszy syn Jehudy Lejba Eigera. Był także cadykiem w Kraśniku, gdzie jego zwolennicy rywalizowali z chasydami z Góry Kalwarii. Do czasu wyboru na urzędowego rabina lubelskiego Eliasza Klatzkina, w latach 1907-1910, był przewodniczącym rabinatu lubelskiego. Zmarł w Lublinie w 1914 r. i tu został pochowany, obok ojca, na Nowym Cmentarzu żydowskim.
W 1999 r. zakończona została odbudowa ohelu cadyków lubelskich na Nowym Cmentarzu żydowskim przy ul. Walecznych. Ohel Eigerów niszczony był dwukrotnie. Pierwszy raz w okresie okupacji hitlerowskiej. Odbudowany został w 1957 r. staraniem Abrahama Nissenbojma. W latach 60. i 70. Ohel ten uległ dewastacji, ale stał jako jeden znielicznych obiektów cmentarnych na tym cmentarzu. Prawie całkowicie zniszczony został podczas rewaloryzacji cmentarza w latach 90. Zachował się jedynie fragment sciany, na której umieszczono tablicę pamiątkową. Nowy ohel został wybudowany w latach 1998-1999. Wewnątrz znajdują się symboliczne groby lubelskich cadyków z rodu Eigerów i przygotowywana jest tablica epitafijna. Wraz z pracami na Nowym Cmentarzu, własnego ohelu doczekał się "Widzący z Lublina". Na Starym Cmentarzu przy ul. Siennej, nad nagrobkiem Jakowa Icchaka Horowitza-Szternfelda stanął gustowny, metalowy ohel. Dzięki temu, że ohel jest w zasadzie artystyczną kratą widoczny jest nagrobek "Widzącego". Metalowym płotkiem otoczony został również najstarszy nagrobek na Starym Cmentarzu w Lublinie, należący do rabina Jakuba Kopelmana, zwanego Jakubem Polakiem. Nagrobek rabiego Jakuba pochodzi z 1541 r.
Robert Kuwałek
