Kres niezależnego życia
Z Strona o Żydach lubelskich
Momentem przełomowym w historii powojennego żydowskiego skupiska w Polsce, było powstanie w 1948r niepodległego państwa Izrael. Stopniowe wkraczanie nowo powstałego państwa w sferę wpływów Stanów Zjednoczonych, rozwiewało nadzieje ZSRR na pchnięcie Izraela na drogę ścisłego sojuszu z blokiem komunistycznym. Żydzi w Polsce, mający stanowić łącznik z potencjalnymi sojusznikami, Żydami z Izraela, w nowym układzie sił stali się niepotrzebni. Niepotrzebna stała się również, pełniąca w pierwszych latach po wojnie silny czynnik propagandowy, żydowska (częściowa) autonomia. Niewygodnymi dla zaostrzającego kurs reżimu stały się liczne kontakty i powiązania, indywidualne i organizacyjne Żydów z zagranicą. Głównym obiektem, pierwszego, z początku jedynie propagandowego ataku były partie syjonistyczne. Konkretne działania nastąpiły już w 1948r kiedy to zaczęto zamykać szkoły hebrajskiej i zlikwidowano część krajowych kibuców. Rolę hegemona na żydowskiej scenie politycznej powierzono Frakcji PZPR przy CKŻP. Nowy kurs wobec syjonistów zaowocował usunięciem ich (do końca 1948r) ze ważniejszych stanowisk zajmowanych w Wojewódzkich Komitetach Żydowskich i Spółdzielniach. W końcu, finalnym etapem tych działań było usunięcie w kwietniu 1949r ze stanowiska przewodniczącego CKZP Adolfa Bermana ( Zjednoczona Poalej Syjon) i zastąpienia go Grzegorzem Smolarem z Frakcji PZPR. Po "zjednoczeniu" Frakcji PZPR z Bundem w styczniu 1949r zlikwidowano zupełnie wszelką opozycję w CKŻP i jego terenowych strukturach. Od czerwca 1949r rozpoczął się proces upaństwawiania instytucji żydowskich. Do wiosny roku następnego część kuchni ludowych, szkół , stołówek itp. całkowicie zlikwidowano zaś inne przeszły na budżet państwa. Całkowitym rozwiązaniem problemu miała się stać masowa emigracja członków partii syjonistycznych do Izraela. Widząc rozwój sytuacji w kraju oraz zdając sobie sprawę z końca niezależności, już na początku pażdziernika 1949r, 80% członków partii syjonistycznej zadeklarowało chęć emigracji. Etapem finalnym rozgrywki z syjonistami była decyzja rządu o rozwiązaniu wszystkich żydowskich partii i organizacji na terenie Polski. Ministerstwo Administracji Publicznej wyznaczyło terminy likwidacji: Mizrachi oraz organizacje zrzeszające młodzież żydowską - do 1 grudnia 1949r, Żydowska Syjonistyczna Partia Pracy Hitachdut do 20 grudnia 1949r, Zjednoczenie Syjonistów Demokratów "Ichud" do 1 stycznia 1950r, Zjednoczona Żydowska Partia Robotnicza Poalej Syjon do 1 lutego 1950r. Prawdziwym końcem niezależności było wydarzenie z 29 pażdziernika 1950r. Tego dnia zakończył działalność CKŻP łącząc się z powstałym w listopadzie 1947r Żydowskim Towarzystwem Kultury z jedną organizację - Towarzystwo Społeczno - Kulturalne Żydów w Polsce. Decyzję podejmowane w centrum oznaczały także kres żydowskiego życia społeczno - politycznego w Lublinie. Na przełomie lat 1949/50 wyemigrowała większość lubelskich działaczy syjonistycznych zaś zajmowane przez nich budynki przy ul. Lubartowskiej 21 i Rybnej 8 stały się własnością komunalną. Lubelskie TSKŻ powstało z połączenia WKŻ z kierowanym przez Jakuba Safianledera Żydowskim Towarzystwem Kultury mieszczącym się w Domu Pereca. TSKŻ przejęło lokal po WKŻ, przy ul. Krakowskie Przedmieście 13 zaś jego przewodniczącym został przewodniczący dawnego WKŻ - Marian Adler.
Adam Kopciowski
